Bước đầu nghiên cứu trồng cây Sâm Ngọc Linh (Panax vietnamensis) dưới tán rừng tự nhiên

Đăng lúc: Thứ hai - 22/08/2011 09:47 - Người đăng bài viết: Trần Ngọc Hoàng
Cây sâm Ngọc Linh, cây sâm Việt Nam (Panax Vietnamensis Ha et Grushv.) được phát hiện năm 1973 phân bố tại một số huyện (Đắc Tô, Đắc Lây, Com Lông) của các tỉnh Kon Tum và Trà My của tỉnh Quảng Nam. Từ rễ củ của cây sâm Việt Nam 37 nhóm Saponin bao gồm cả 14 nhóm mới đã được tách chiết và đánh giá.

1. MỞ ĐẦU

Cây sâm Ngọc Linh, cây sâm Việt Nam (Panax Vietnamensis Ha et Grushv.) được phát hiện năm 1973 phân bố tại một số huyện (Đắc Tô, Đắc Lây, Com Lông) của các tỉnh Kon Tum và Trà My của tỉnh Quảng Nam. Từ rễ củ của cây sâm Việt Nam 37 nhóm Saponin bao gồm cả 14 nhóm mới đã được tách chiết và đánh giá.

Sâm Việt Nam là một cây thuốc quí, ngoài các giá trị giống như các loài sâm khác - Sâm Triều Tiên (Panax ginseng); Sâm Mỹ (Panax quinquefolius); Sâm Sibery (Eleutherococus senticous); Sâm Nhật Bản (Panax Japonicus).v.v.. Tam thất (Panax pseudoginseng) gần đây sâm Việt Nam còn được nghiên cứu như một loại thuốc để chữa Stress và phòng chống u bướu. Do có giá trị chữa bệnh, bồi bổ sức khoẻ cao nên từ chỗ có trữ lượng khoảng 30 tấn khô/năm thì đến nay sâm Việt Nam đang có nguy cơ bị khai thác kiệt quệ, giá thành trở nên quá đắt đỏ (1kg sâm khô có giá gần 10 triệu đồng) và dĩ nhiên càng đắt đỏ càng bị khai thác vô tội vạ. Thấy trước tình hình, ngay từ những năm đầu thập niên 80 một số nhà nghiên cứu sâm thuộc trường Đại học Y dược TP. Hồ Chí Minh đã nghiên cứu trồng cây sâm Việt Nam trong điều kiện nhân tạo tại dãy núi Ngọc Linh. Đến đầu thập niên 90 của thế kỷ 20 Sở KHCN & MT Kon Tum cũng như huyện Đăk Tô lại tổ chức để trồng thử nghiệm một lần nữa cây sâm Việt Nam trong điều kiện nhân tạo như trên và đến nay có thể khẳng định với độ cao dưới 1000m, giàn che nhân tạo, nguồn cung cấp nước thiếu, cây sâm Việt Nam không thể sinh trưởng và phát triển tốt. Để khắc phục tình trạng trên  từ năm 2001 Viện Dược liệu đã triển khai Dự án “Nghiên cứu trồng cây sâm Việt Nam dưới tán rừng tự nhiên”.

2.   SO SÁNH ĐIỀU KIỆN TRỒNG MỘT SỐ LOÀI SÂM CHỦ YẾU TRÊN THẾ GIỚI.

*Tam thất (Panax pseudogingseng) trồng đại trà tại Châu Vân Sơn Trung Quốc có độ cao trên 1400m.

Giàn che: Một mái kín cả xung quanh, cao 1,5 – 1,6m.

Khoảng cách trồng: 15 – 20cm.

Độ chiếu sáng dưới giàn che : 80 – 90%.

*Sâm Triều Tiên Panax ginseng – Trồng đại trà tại tỉnh  Kangwon và tỉnh Kyungbuk, độ cao so với mặt nước biển 1000 – 1500m.

Giàn che : Mái nhiều tầng, không che khoảng cách giữa các tầng mái và xung quanh giàn.

Khoảng cách trồng: 15 – 20cm.

Độ chiếu sáng dưới giàn che: 60 – 70%.

*Sâm Việt Nam: Panax Vietnamensis.

Năm 1980 – Trường Đại học  dược TP. Hồ Chí Minh đã trồng trong điều kiện nhân tạo; Độ cao 1000 – 1200m. Sườn núi phía đông, sườn dốc 15 – 200. Giàn che kiểu một mái liền, xung quanh có che liếp, các cửa thông gió đủ thoáng. Để môi trường ẩm về mùa khô đủ nước thường xuyên có nước chảy ở  một số rãnh luống chính. Giàn cao 1,5 – 1,6m một mái kiểu giàn tam thất. Đất có độ phì vừa phải. Môi trường xung quanh có rừng tái sinh. Giàn làm tương đối kiên cố – cọc sắt, khung gỗ, lợp phên nứa và cỏ tranh, lau lách. Độ che phủ khoảng 80 – 90%.

Cây phát triển năm thứ I, thứ II và thứ III tốt thậm chí có cây cao 50 – 60cm. Rải rác đã có hoa, quả và quả chín.

Sau khi bàn giao lại cho địa phương. Huyện Đắk Tô cũng đã tổ cức trồng lại 1 – 2 lần  nhưng không thành công do vấn đề sâu bệnh.

Như thế, mô hình trồng nhân tạo, độ cao vừa phải (1000 – 1200m) dinh dưỡng đất vừa phải, điều kiện chăm bón chưa tốt... đã dẫn đến cây sâm không phát triển tốt.

Trong lúc đó ở Trà linh, Trà My tỉnh Quảng Nam cây sâm Việt Nam được trồng dưói tán rừng già tự nhiên sinh trưởng và phát triển rất tốt.

*Sâm Nhật Bản Panax Japonicus. Trồng đại trà tại tỉnh Nagano, độ cao so với mặt nước biển 1200 – 1500m.

Mật độ khoảng cách trồng: 20 x 20cm

Giàn che: Giàn nhân tạo hoặc rừng tự nhiên hoặc rừng trồng để che.

*Sâm Mỹ: Panax quinquefolius. Được trồng nhiều ở Georgia, Minnesota, Phần lớn được trồng trong các giàn nhân tạo. Khoảng cách trồng 20 x 20cm hoặc thưa hơn.

Nhận xét: Một số yêu cầu chung của các loài sâm khi đưa vào trồng trọt.

  • Đất giầu dinh dưỡng, độ mùn cao và độ ẩm cao
  • Phải được che bóng từ  60 – 90%, không hoặc rất ít được chiếu sáng bằng ánh nắng trực xạ.
  • Nhiệt độ: Từ –10  ¸ +200C trung bình 120C.
  • Các sườn đồi hướng bắc và hướng đông là thích hợp nhất để trồng.
  • Độ cao so với mặt nước biển từ 1000m trở lên

3.  KẾT QUẢ BƯỚC ĐẦU  TRỒNG CÂY SÂM VIỆT NAM DƯỚI TÁN RỪNG GIÀ.

Trước tình hình so sánh giữa 2 mô hình trồng sâm của Kon Tum và Quảng Nam. Ban chủ nhiệm Dự án đã quyết định trồng thử nghiệm cây sâm Việt Nam dưới tán rừng già nguyên sinh. Độ cao so với mặt nước biển  1200 – 1300m gồm các khâu kỹ thuật như sau:

3.1. Chọn đất và vị trí tạo vườn: Vườn trồng sâm được chọn gồm các sườn núi phía Đông (bao gồm cả Đông bắc và Đông nam), độ che phủ bởi rừng già nguyên sinh từ 70 – 90%, độ dốc vừa phải, đất có tầng mùn núi và đất mùn dầy, có cây sâm hoang dại mọc tự nhiên, về lâu dài vườn có thể mở rộng hàng chục, thậm chí hàng trăm ha.

3.2. Làm đất phát nương: Các cây bụi, cây con thấp dưới 5m, không có khả năng che bóng cho cây sâm đều được phát bỏ từ tháng 3 – tháng 4. Dọn sạch đá, cây đổ, san lấp các chỗ trũng nước hoặc gò quá cao.v.v.. sau 2 – 3 tuần đất được cuốc lên để ải, đập nhỏ và lên luống (dài rộng tuỳ ý nhưng điển hình nhất là luống cao 30 – 40 cm, rộng 80 – 120cm, thậm chí rộng hơn). Luống đánh theo chiều dễ thoát nước nhất hoặc trừ rãnh luống để thoát nước.

3.3. Bón phân: Sau khi lên luống để ải mặt luống 1 – 2 tuần, mùn núi hoai mục, ủ đống (mùn hoai mục từ thân cây gỗ là rất tốt) rải đều lên mặt luống 5 – 10cm. Dùng cuốc lưỡi dài cuốc tại chỗ để cho mùn núi trộn lẫn với đất ở chiều sâu. Phủ thêm một lớp mùn núi dày 7 – 10 cm. Để nguyên luống cho đến lúc trồng cây.

3.4. Cây sâm có thể trồng vào 2 thơì vụ:

Thơì vụ 1: Tháng 10- tháng 11 hàng năm, tháng 12 – tháng 1 năm sau cây ngủ đông. Tháng 2 – tháng 3 cây bắt đầu sinh trưởng trở lại.

Thời vụ 2: Tháng 2 – tháng 3 trồng cây không qua giai đoạn ngủ đông nên sinh trưởng ngay. Cả 2 thơì vụ đang được nghiên cứu để so sánh.

Khoảng cách mật độ: Khoảng cách trồng: 20 x 30cm

3.5. Chăm sóc vườn sâm: Quan tâm chăm sóc độ che phủ của giàn – không để nhiều ánh sáng trực xạ chiếu vào vườn sâm.

Vườn thường xuyên phải có mùn núi phủ luống, tuyệt đối không để luống sâm bị trơ đất, nếu thấy mùn núi bị thiếu cần bổ sung ngay.

            Làm cỏ bằng tay (dầm), xới cỏ  (bằng dầm) và hót luống dặm cây kịp thơì - thường tháng 4, tháng 5 (chú ý dặm các cây bị mất  cùng lứa tuổi với cây trên luống).

            Phòng trừ sâu bệnh: Chưa có loại sâu bệnh gì đáng kể, trừ rệp, ốc và đặc biệt chuột rừng (dúi) gây hại. Cần chú ý đào hào, lưới rào để đề phòng.

            Khi cây sâm ra hoa, nếu là ruộng để sản xuất giống cần có sự chọn lọc nhất định để chất lượng hạt giống được đảm bảo. Thứ nhất cây sâm cho quả, hạt giống cần thiết là cây sâm 3 năm tuổi trở lên. Thứ hai: Cây không bị sâu bệnh, không bị tổn thương cơ giới hoặc các tổn thương khác. Thứ ba: Cây cần có biểu hiện tiêu biểu của giống. Ruộng sản xuất giống cũng cần có những chăm sóc đặc biệt như: Chế độ phân bón, tưới nước, chế độ ánh sáng, đề phòng chim, chuột và các loài thú phá hoại.

3.6. Kết quả sơ bộ sau 2 năm trồng thí nghiệm cây sâm Việt Nam dưới tán rừng tự nhiên.

(Số liệu điều tra tháng 4/2003)

Chỉ tiêu theo dõi

 

 

Năm trồng

Số cây đã trồng

Tỷ lệ cây sống

(%)

Chiều cao cây

(cm)

Số lá/cây

(lá)

Rộng tán lá

(cm)

Tỷ lệ cây ra hoa

(%)

2001

13.179

86.6

24,3

3-4

21,6

37,7

2002

20.953

68,7

9,8

1-2

11,4

0,8

4. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ

            Cây sâm Việt Nam có thể trồng trong điều kiện bán tự nhiên đạt kết quả tốt. Các điều kiện tự nhiên cần thiết để cây sâm sinh trưởng và phát triển tốt: Độ cao khu vức trồng sâm từ 1200m trở lên. Tán che rừng già nguyên sinh, độ che phủ 70 – 90%. Có lớp mùn phủ dầy 30 – 50cm. Nhiệt độ trung bình 12 – 150C. Biên độ nhiệt độ ngày đêm 5 – 160C. Độ ẩm không khí 75 – 95%...

            Đề nghị cho trồng, phát triển cây sâm ở diện tích rộng hàng trăm ha tại khu vực núi Ngọc Linh, đồng thời có thể di thực đi các điểm khác như Mường Loóng, Mường Xén (Nghệ An); Hang Kia, Pà Cò (Hoà Bình); Sa Pa (Lao Cai).

            Đề nghị cho nghiên cứu trồng cây sâm dưới mái che nhân tạo và phát triển trồng cây sâm Việt Nam ở qui mô công nghiệp. Nghiên cứu và chế biến sản phẩm sâm Việt Nam đạt tiêu chuẩn chất lượng tốt.

Nhóm tác giả: Nguyễn Văn Thuận, Nguyễn Bá Hoạt, Nguyễn Văn Bút, Nguyễn Xuân Trường, Lê Thanh Sơn, Đào Mạnh Hùng

TÀI LIỆU THAM KHẢO

  • Dung H. T and Grushvisky I. V. , Bot. Jour. Vietnam, 70, 518-522 (1985).
  • Duc N. M., Nham, N. T., Kasai R., Ito, A., Yamasaki, K. and Tanaka, O., Chem. Pharm. Bull., 41, 2010-2014 (1993).
  • Duc N. M., R. Kasai, Ohtani, K., Ito A. Nham, N. T., Yamasaki, K. and Tanaka, O., Chem. Pharm. Bull., 42, 634-640 (1994).
  • Tokuda H., Ohigashi H., Koshimizu K. and Ito Y, Cancer Lett., 33, 279-282 (1986).
  • Fujita S., Kasai R., Ohtani K., Yamasaki K, Chiu M-H., Nie R-L. and Tanaka O., Phytochemistry, 38, 465-472 (1995).

Những tin cũ hơn

Ý kiến bạn đọc

 

Sứ mệnh và Tầm nhìn

             samngoclinh.com nỗ lực trong việc phổ biến các kiến thức chính thống, khoa học về Sâm Ngọc Linh, để mang đến cho mọi người những giá trị tốt đẹp về một quà tặng của thiên nhiên giành cho cuộc...

Danh mục tin mới

Hỗ trợ online

          1. Trần Ngọc Hoàng

Cellphone:      0913.455.099

Web: www.samngoclinh.com

          2. Lê Tùng Cương

Đăng nhập